Nguyên nhân gây ra mọi loại bệnh do tắc khí hay trệ khí là quan điểm cốt lõi của y học cổ truyền Trung Hoa. Trong y học cổ truyền Trung Hoa, Khí được xem là nền tảng của sự sống và sức khỏe con người. Mọi hoạt động sinh lý trong cơ thể đều gắn liền với sự vận hành thông suốt của Khí. Vì vậy, việc nhận thức đúng vai trò của Khí và nguyên nhân gây trệ, tắc Khí có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa và điều trị bệnh tật một cách bền vững.

Sự sống, theo Trung y cổ đại, là sự hợp thành của Khí. Sự sống và sức khỏe của con người phụ thuộc vào sự vận hành của Khí. Nếu Khí lưu thông trơn tru, con người sẽ có sức khỏe tốt; ngược lại, nếu Khí bị bế tắc ở đâu đó trong cơ thể thì sẽ gây ra bệnh tật đủ loại, thậm chí có thể dẫn đến tử vong.

Trung y cổ đại coi thân thể con người như một tiểu vũ trụ. Đối chiếu với vũ trụ bên ngoài, có thể thấy vũ trụ luôn vận động không ngừng, giống như Khí lưu thông bên trong cơ thể con người. Nếu vũ trụ ngừng vận hành, sẽ xảy ra đại tai nạn và thảm họa ngay lập tức. Cơ thể con người cũng vậy, nếu Khí bị tắc nghẽn ở một bộ phận nào đó, sẽ gây nên rối loạn toàn thân.

Hiện tượng trệ, tắc Khí được Trung y cổ truyền coi là nguyên nhân khiến cơ thể mất đi trạng thái khỏe mạnh, làm cho các cơ quan và chức năng sinh lý vận hành rối loạn. Trong một cơ thể khỏe mạnh, Khí được phân bổ đồng đều. Nếu Khí bị ứ trệ ở một vị trí nào đó, khiến sự phân bố trở nên chỗ thừa, chỗ thiếu, cơ thể sẽ phát sinh bệnh tật. Điều này giống như một chiếc ô tô có bốn bánh xe: khi cả bốn bánh đều căng, xe vận hành ổn định; nhưng chỉ cần một bánh bị non hơi, xe sẽ mất cân bằng và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.

Không chỉ cảm xúc, lối sống thiếu vận động, ăn uống thất thường, thức khuya kéo dài cũng là những yếu tố âm thầm gây trệ Khí. Khi cơ thể ít vận động, Khí huyết không được thúc đẩy lưu thông, lâu dần dễ sinh ra mệt mỏi, đau nhức và suy giảm sức đề kháng. Do đó, điều hòa cảm xúc cần đi đôi với điều chỉnh thói quen sinh hoạt để Khí luôn được vận hành hài hòa.

7 loại trạng thái cảm xúc có thể ảnh hưởng tới sự lưu thông của Khí

Trung y cổ đại chỉ ra bảy loại cảm xúc có thể gây nên sự mất cân bằng trong lưu thông Khí, bao gồm: vui mừng (phấn khích), tức giận, trầm ngâm (suy nghĩ quá nhiều), đau buồn, lo lắng, sợ hãi và sốc. Bảy trạng thái cảm xúc này có mối liên hệ mật thiết với các cơ quan nội tạng. Khi cảm xúc quá độ, Khí bị rối loạn, từ đó làm suy giảm chức năng của các tạng phủ tương ứng.

Cụ thể, quá hưng phấn gây tổn hại tim; giận dữ làm hại gan; suy nghĩ quá nhiều làm tổn thương lá lách; buồn bã và lo lắng ảnh hưởng đến phổi; sợ hãi và sốc gây tổn hại thận. Trong đó, tim, gan và lá lách là những cơ quan dễ bị ảnh hưởng nhất.

Người quá hưng phấn thường có nhịp tim tăng nhanh bất thường, lâu dần khiến tim suy yếu. Tình trạng này dễ dẫn đến các biểu hiện như cao huyết áp, bồn chồn, mất ngủ, hay quên và giảm khả năng tập trung.

Giận dữ dễ làm Khí ở gan bị uất tắc. Gan là cơ quan giữ vai trò điều hòa và thúc đẩy sự lưu thông Khí trong toàn cơ thể. Khi Khí gan không thông suốt, có thể gây ra các triệu chứng như suy giảm thị lực, tiêu chảy, khô nứt móng, ù tai, chóng mặt, nhức đầu, hội chứng tiền kinh nguyệt, trầm cảm và cảm giác bế tắc trong cuộc sống. Theo Hoàng Đế Nội Kinh, sự tức giận kéo dài là nguyên nhân phổ biến dẫn đến đau nhức cơ thể do Khí gan bị rối loạn.

Trầm ngâm hoặc suy nghĩ quá nhiều làm trệ Khí ở lá lách, khiến cơ thể mất sinh lực. Biểu hiện thường gặp là rụng tóc, ăn uống kém, đầy bụng, suy nghĩ mông lung, mỏi cơ, dễ bầm tím và giảm khả năng giải quyết công việc.

Trong đời sống hằng ngày, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy tác động của cảm xúc đến cơ thể. Khi lo lắng chạy bắt tàu hoặc máy bay, ta thường cảm thấy mệt mỏi ngay cả trước chuyến đi. Khi mất bình tĩnh, cơ thể nhanh chóng cảm thấy yếu đi do Khí bị hao tổn.

Duy trì tâm thái bình hòa để cường Khí

Để phòng ngừa tình trạng trệ Khí hoặc mất Khí, Trung y cổ truyền nhấn mạnh việc duy trì tâm thái bình hòa, sống chậm lại và hướng đến những hoạt động an lành. Đi dạo trong công viên, hít thở không khí trong lành hay đơn giản là dành thời gian thư giãn giúp tâm trí được nghỉ ngơi, từ đó Khí được bảo toàn và lưu thông tốt hơn. Khi tâm an tịnh, con người có thể hoạt động lâu mà không mệt mỏi, bởi Khí không bị tiêu hao vô ích.

Nếu tình trạng trệ, tắc Khí kéo dài, cơ thể sẽ dần cạn kiệt sinh lực, làm phát sinh nhiều bệnh mạn tính và gây khó khăn cho việc điều trị.

Tóm lại, theo quan điểm Trung y cổ truyền, trệ và tắc Khí là căn nguyên sâu xa của nhiều loại bệnh trong cơ thể. Việc giữ tâm thái bình hòa, kiểm soát cảm xúc và duy trì lối sống điều độ chính là cách nuôi dưỡng Khí hiệu quả nhất. Khi Khí lưu thông thông suốt, cơ thể tự khắc đạt được trạng thái cân bằng, khỏe mạnh và bền vững lâu dài.

Nguồn: Thuvien24h.vn (Biên soạn và tổng hợp)

Video tham khảo: Kênh YouTube Better Version